D vitamini örneğinden de anlaşılacağı üzere, vücutta bir parametrenin norm değeri hesaplanarak belirlenmez. Bunun için “sağlıklı olduğu düşünülen” bireylerden oluşan bir grupta ölçümler yapılır ve ortalamaları alınır. Böylelikle bir norm değer aralığı da saptanmış olur. Ancak bütün gününü güneş altında geçiren cankurtaran ekipleri için söz konusu olduğu üzere, rakamın “bu düzeyde de sorun olmuyormuş” dışında bir katkısı olmaz. Son cümlede belirttiğimiz gibi, herkesin D vitamininden faydalanma becerisi, bu vitaminin başlattığı etki kaskatı da bütün bireylerde aynı değildir. En basit öngörüyle açık tenli ya da esmer olanların güneş ışınlarına vereceği yanıtlarının farklı olacağı bile öngörülebilir.
Cankurtaranlarda ölçülen yüksek D vitamini seviyelerinin bambaşka açıklamaları olabileceğine ise hiç girmiyoruz, deniz kıyısında olmaktan tutun, bütün gün aktif yaşamak zorunda olmaya kadar pek çok değişken etkili olabilir. Ultraviyole ve D vitamini arasındaki ilişkiyi ölçebilecek en iyi grup solaryum tutkunları olmalıdı, bunu da sorduk…
Solaryum etkisi
Evet, solaryuma gidenlerin kanlarındaki D vitamini seviyeleri bilimsel araştırmalarda ölçülmüş ve incelenmiştir. Yapılan klinik ve gözlemsel çalışmalar, solaryum cihazlarının yaydığı ışın türüne bağlı olarak D vitamini seviyelerinde değişiklikler saptamıştır. Araştırmalardan elde edilen temel bulgular şunlardır: Vücudun D vitamini üretebilmesi için UVB ışınlarına ihtiyacı vardır. Ticari solaryum cihazlarının büyük çoğunluğu ise hızlı bronzlaşma sağlamak amacıyla yoğun miktarda UVA ışını (yüzde 95-97 oranında) ve çok az miktarda UVB ışını yayar.
İçeriğinde belirli oranda UVB barındıran solaryum cihazlarına giden kişilerde yapılan kan testlerinde, D vitamini seviyelerinin geçici olarak yükseldiği görülmüştür. Özellikle kış aylarında güneş görmeyen bölgelerde yaşayanlarda bu artış daha belirgin kaydedilmiştir. Sadece UVA yayan veya çok düşük UVB oranına sahip solaryumların D vitamini seviyesini artırmadığı, hatta bazı araştırmalarda yüksek yoğunluktaki UVA ışınlarının mevcut D vitaminini kararsız hale getirerek parçalanmasını hızlandırabileceği gösterilmiştir.
Koruyucu sürüp güneşlenmek ne kadar etkili?
Bu bilgiler aslında bambaşka kavramları ortaya koyar, D vitamini sentezi için özellikle UVB denen dalga boyundan zengin ışık gereklidir. Yeryüzüne ulaşan güneş ışınlarının ultraviyole (UV) bileşimi yaklaşık yüzde 95 UVA ve yüzde 5 UVB şeklindedir. Oysa güneş ışınlarının bu iki temel bileşeni, dalga boyları ve cilde olan etkileri açısından tamamen farklı karakterlere sahiptir.
Özellik UVA Işınları (yüzde 95) UVB Işınları (yüzde 5)
Dalga Boyu Uzun dalga boyu (315 – 400 nm) Kısa dalga boyu (280 – 315 nm)
Ciltteki Derinlik Alt katmana kadar iner. Üst katmanda kalır.
Zaman / Mevsim Gün boyu, yıl boyu ve bulutlu havada sabittir. Yazın, öğle saatlerinde (10:00-14:00) zirve yapar.
Geçirgenlik Bulutlardan ve camlardan kolayca geçer. Bulutlar ve standart camlar tarafından engellenir.
Temel Etkisi Cilt yaşlanmasına neden olur. Güneş yanığı, kızarıklık ve sıcaklık hissi.
D Vitamini D vitamini sentezinde rol oynamaz. Vücutta D vitamini üretimini başlatır.
Bu bilgilerin ötesinde UVA, cildin kolajen yapısını bozarak yaşlanmaya neden olur; pencereden veya araba camından geçer, acı hissettirmez. UVB ise teni doğrudan yakar, kızartan ve soyulmaya sebep olan enerjisi yüksek ışındır. Güneşlenenler yanmamak için güneş kremi sürer, kremin üzerindeki SPF değeri sadece UVB’den (yanıklardan) ne kadar korunacağınızı gösterir.” O halde güneş kremi sürmek de D vitamini açısından paradokstur.
